Aktywność fizyczna w andropauzie

Dariusz Szukała - Centrum Edukacji i Żywienia Sportowego PROFI MEDSPORT


Wprowadzenie programu systematycznej aktywności fizycznej u mężczyzn wkraczających w wiek średni wywołuje wiele korzystnych zmian w ustroju czego wyrazem jest zwiększenie sprawności czynnościowej tkanek i narządów, poprawa mechanizmów regulacyjnych oraz zwiększenie sprawności adaptacyjnej organizmu. Trening fizyczny wpływa na wzrost tempa przemiany materii zapewniając  utrzymanie zrównoważonego bilansu energetycznego a także skutecznie przeciwdziała powstawaniu chorób układu krążenia i przemiany materii oraz  spadkowi wydolności i siły mięśniowej.
     Wraz   z wiekiem  u mężczyzn nietrenujących pogarsza się tolerancja wysiłku, w konsekwencji czego nawet niewielka praca mięśniowa w życiu codziennym lub  zawodowym może być przyczyną szybkiego i nagłego męczenia się , złego  samopoczucia, a nawet chorób o charakterze psychogennym. Wiadomo, że największe efekty treningu można osiągnąć rozpoczynając go w wieku rozwojowym lub wczesnej młodości, bowiem wówczas organizm wykazuje największe predyspozycje do zwiększania rozmiarów ciała, serca, objętości płuc, a także korzystniej przebiegają w nim zmiany czynnościowe i biochemiczne. Jednak współczesne badania naukowe dowodzą, że trening w każdym wieku, nawet u osób w okresie późnej starości może powodować korzystne zmiany w organizmie. Stwierdzono, że u osób w wieku średnim i podeszłym systematyczna aktywność fizyczna powoduje między innymi : zwiększenie objętości wyrzutowej i minutowej serca, zwolnienie częstości skurczów mięśnia sercowego, wzrost objętości krwi, zmniejszenie stężenia mleczanów podczas wysiłków submaksymalnych, zwiększenie maksymalnego pochłaniania tlenu oraz maksymalnej wentylacji płuc. Jednocześnie w mięśniach szkieletowych dochodzi do zwiększenia rozmiaru mitochondriów oraz wzrostu aktywności enzymów przemian tlenowych.   Korzystne zmiany w układzie oddechowym, krążeniowym i mięśniowym wywołane naciskiem treningu fizycznego stanowią więc kluczowe ogniwo złożonego mechanizmu zwiększającego wydolność fizyczną mężczyzn w wieku średnim.
     Ogólna masa ciała u mężczyzn w wieku 35-55 lat na ogół zwiększa się, co powodowane jest  głównie przyrostem tkanki tłuszczowej podskórnej przy jednoczesnym zanikaniu masy beztłuszczowej ciała (tkanki mięśniowej). Po ukończeniu 50 roku życia w ciągu dekady spadek masy mięśniowej może sięgać nawet kilkunastu procent. Systematyczny trening fizyczny jest podstawowym czynnikiem warunkującym utrzymanie odpowiedniego wskaźnika BMI oraz zachowanie należytych proporcji między masą tłuszczową i mięśniową ciała. Wzrost aktywności ruchowej pociąga za sobą  zwiększenie mobilizacji rezerw energetycznych nagromadzonych w formie tłuszczu zapasowego, zwłaszcza z okolic brzucha i górnej polowy ciała. Problem ten jak wiadomo dotyczy większości mężczyzn wkraczających w wiek średni. Adipocyty w obrębie jamy brzusznej posiadają znaczną ilość receptorów beta-adrenergicznych wrażliwych na ćwiczenia fizyczne, cechują się większymi rozmiarami, silnym unerwieniem współczulnym oraz większą aktywnością metaboliczną. Systematyczne wysiłki fizyczne mogą  stanowić  kluczowy element wspomagający redukowanie  tkanki tłuszczowej trzewnej co nie tylko zwiększa atrakcyjność sylwetki i związane z tym poczucie pewności siebie, ale także zabezpiecza przed rozwojem niebezpiecznych chorób metabolicznych. Tkanka tłuszczowa brzuszna stanowi szczególne zagrożenie dla zdrowia. Uwalniane z niej w nadmiarze wolne kwasy tłuszczowe ograniczają dostęp glukozy do komórek. Zmniejszony jej wychwyt przez tkanki obwodowe pociąga za sobą  wzrost wydzielania insuliny, co w konsekwencji prowadzi do osłabienia wrażliwości receptorów insulinowych i rozwoju tzw. insulinooporności. Nadmiar krążącej we krwi insuliny, glukozy i kwasów tłuszczowych prowadzi do nadciśnienia oraz nasilenia zmian miażdżycowych w ścianach naczyń krwionośnych, co zwiększa nie tylko ryzyko chorób serca  ale także może być patologicznych zmian w męskich narządach płciowych, co nieuchronnie może prowadzić do impotencji.
     Wysiłek fizyczny powoduje nie tylko uszczuplenie rezerw energetycznych  tkanki tłuszczowej, ale także wpływa korzystnie na metabolizm glukozy i stężenie insuliny we krwi. Już podczas pierwszych kilku minut pracy mięśniowej poziom insuliny obniża się co powodowane jest głównie aktywacją układu współczulnego i wzrostem wydzielania amin katecholowych. Pewną rolę w obniżaniu stężenia tego hormonu we krwi może także odgrywać jego zwiększone wychwytywanie i rozkład w mięśniach szkieletowych. Zmniejszone stężenie insuliny we krwi ogranicza zużycie glukozy przez niektóre tkanki (tkankę tłuszczową) i mięśnie pozostające w spoczynku, co umożliwia wykorzystanie tego substratu na potrzeby mózgu i mięśni pracujących.
    Po zakończonej pracy mięśniowej transport glukozy do komórek nasilany jest przez czynniki miejscowe, które mają możliwość działania w obecności tylko niewielkiej ilości insuliny. Jednocześnie wzrasta wrażliwość receptorów insulinowych oraz zwiększa się aktywność enzymów glikogenolitycznych. Cały ten pozytywny efekt wysiłku fizycznego utrzymuje się do 48h po jego zakończeniu, dlatego zachowanie korzyści płynących z aktywności ruchowej wymaga stałego jej kontynuowania z częstotliwością nie mniejszą niż 2-3- razy w tygodniu. Systematyczna aktywność ruchowa  może więc w skuteczny sposób zapobiegać pojawianiu się zaburzeń w gospodarce węglowodanowo-lipidowej oraz licznym jednostkom chorobowym.
   Zapewnienie odpowiedniej porcji ćwiczeń fizycznych w okresie andropauzy jest szczególnie ważne ze względu na to iż  praca mięśniowa powoduje wzrost wydzielania testosteronu, którego poziom u mężczyzn jak wiadomo  obniża się z wiekiem.  Stężenie tego hormonu we krwi zwiększa się podczas wysiłków o dużej intensywności, natomiast podczas umiarkowanej lub długotrwałej pracy mięśniowej nie zmienia się lub zmniejsza.  Testosteron działa anabolicznie na metabolizm mięśni szkieletowych przyczyniając się do zwiększenia syntezy białek,  odnowy glikogenu i fosfokreatyny a także hamuje kataboliczne działanie glikokortykosteroidów. Glikokortykosteroidy wywierają degradacyjny wpływ zwłaszcza na białka mięśni, tkanki łącznej i układu chłonnego. Należy również nadmienić, że należący do grupy glikokortykosteroidów - kortyzol tłumi wydzielanie przez przysadkę mózgową hormonów sterujących funkcjonowaniem jąder, może prowadzić do zmniejszenia lub utraty libido, powodować impotencję i zaburzenia w produkcji spermy. Systematyczny wysiłek fizyczny może więc w znaczący sposób zwiększać stosunek: testosteron/kortyzol przyczyniając się tym samym  do przyrostu masy mięśniowej, przyhamowania lipogenezy w obrębie tkanki tłuszczowej,  powstrzymania rosnącej niedyspozycji seksualnej oraz wszystkich innych niekorzystnych objawów związanych z naturalnym spadkiem stężenia testosteronu we krwi. 
    Zwiększony wysiłek fizyczny prowadzi jeszcze do innych niezwykle cennych zmian w układzie hormonalnym u mężczyzn w okresie andropauzy. Otóż ćwiczenia fizyczne, szczególnie o charakterze siłowym niezwykle silnie pobudzają przysadkę mózgowa do produkcji hormonu wzrostu (GH). Jego stężenie we krwi podczas wysiłku fizycznego może wzrosnąć nawet 20-30 - krotnie. Przez wiele lat uważano, że GH jest  produkowany jedynie w okresie wzrostu i rozwoju organizmu i zanika gdy  osiągnie on fizyczną dojrzałość. Obecnie wiemy, że hormon wzrostu może oddziaływać na organizm przez cały okres życia i odgrywać ogromna rolę w rozwoju mięśni, rozmaitych narządów a także  wpływać na funkcje seksualne. Hormon wzrostu reguluje pracę serca i układu krążenia, zapewniając lepsze ukrwienie poszczególnych części ciała, również narządów płciowych. Hormon ten nie tylko przywraca sprawność wielonarządową, ale także orzeźwia umysł, działa  antydepresyjnie, relaksuje oraz poprawia koncentracje. 
   Systematyczny trening fizyczny u mężczyzn w okresie andropauzy posiada również olbrzymie znaczenie dla ich psychiki poprzez  oddziaływanie na złożone funkcje ośrodkowego układu nerwowego związane z reakcjami emocjonalnymi. Wiadomo, że pojawiającej się wraz z wiekiem niedyspozycji fizycznej bardzo często towarzysza zaburzenia o charakterze psychogennym jak: pobudliwość nerwowa, zmienność nastrojów, apatia, stany depresyjne, itp. Aktywność fizyczna stanowi skuteczny czynnik wspomagający kontrolę emocji, a niekiedy także ułatwia leczenie poważniejszych zaburzeń. Podczas wytężonej pracy mięśniowej dochodzi do zwiększonego wydzielania peptydów opioidowych (enkefaliny i endorfiny), które działają jak neuromediatory i neuromodulatory w ośrodkowym układzie nerwowym. Przypuszcza się, że zwiększone wydzielanie endorfin podczas wysiłku fizycznego może zmniejszać obolałość mięśniową i poprawiać tolerancje wysiłku. Endorfiny dają po ćwiczeniach uczucie zadowolenia i dobrego samopoczucia, pod warunkiem jednak, że są one uprawiane systematycznie. Często uważa się, że wywołują one nawet efekt narkotyczny. Wiele osób po przerwaniu systematycznych treningów uskarża się na pogorszenie nastroju, co prawdopodobnie uwarunkowane jest przyzwyczajeniem organizmu do zwiększonego stężenia peptydów opioidowych. Niektóre doniesienia naukowe wskazują także, że endorfiny biorą udział w procesie termoregulacji  oraz współdziałają w kontroli gospodarki węglowodanowej podczas pracy mięśniowej.

 



WSZELKIE PRAWA ZASTRZEŻONE PROFI MEDSPORT 2009                                  home| o nas| edukacja|usługi|rekomendacje|publikacje|wydarzenia|polecamy